Bad Hermsdorf.

Wydawca: Louis Glaser Wydana: Leipzig Nadana w dniu: 25.10.1909

Jerzmanice-Zdrój (niem. Bad Hermsdorf)wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie złotoryjskim, w gminie Złotoryja, na Pogórzu Kaczawskim w północnych Sudetach.

Wieś położona jest około 4 kilometry na południowy zachód od Złotoryi, nad doliną Kaczawy. Od północy górują nad nimi zalesione Pieklące Wzgórza (299 m.n.p.m.) i Goleń (306 m.n.p.m.). Zabudowania grupują się głównie wokół Drogi wojewódzkiej 364 prowadzącej w kierunku Lwówka Śląskiego. Część wsi, położona u zbiegu doliny Kaczawy z doliną Drążnicy, nosi nazwę Podgórnik. Swe malownicze położenie Jerzmanice zawdzięczają budowie geologicznej. Leżą one bowiem na pograniczu dwóch jednostek geologicznych: zrębu Złotoryi i synklinarnego rowu Leszczyny. Oddziela je inwersyjny uskok Jerzmanic, przebiegający północnym skrajem wsi.

W 1253 wieś nazywała się Hermanstorph (wnioskować można że zasadźcą wsi był mężczyzna o imieniu Hermann), w 1881 Bad Hermsdorf. Pomiędzy tymi nazwami występowało jeszcze kilka innych nazw miejscowości. W 1946 roku wprowadzono urzędowo nazwę Jerzmanice Zdrój, zastępując poprzednią niemiecką nazwę Hermsdorf a. Katzbach.

Okolice Jerzmanic były zasiedlone co najmniej od neolitu, o czym świadczy odkryty tu w 1925 r. toporek kamienny, wiązany z tzw. kulturą ceramiki wstęgowej (4500-3750 r. p.n.e.). Także z późniejszych okresów istnieją dowody ciągłego zamieszkiwania ludzi, i to dowody w postaci odkrytych tu skarbów.

W 1860 (lub 1861) r. w Podgórniku (wówczas wieś, obecnie przysiółek Jerzmanic) chłop wyorał wiadro z brązu, zawierające czarki, sprzączki, groty oszczepów, siekierki, bransolety, naramienniki, zapinkę, nóż i bryłę brązu – ważące łącznie ok. 15 kg. Na skutek braku świadomości wartości znaleziska uległ on w późniejszych latach znacznemu rozproszeniu. W 1879 ważąca zaledwie 2,5 kg część skarbu trafiła do wrocławskiego Muzeum Starożytności. Znalezisko określane „Skarb z Podgórnika” datowane jest na okres 800-650 r. p.n.e., obecnie znajduje się we wrocławskim Muzeum Archeologicznym.

Drugi skarb znaleziono w podobnych okolicznościach – w 1926 r. chłop wyorał na polu pod Pieklącymi Wzgórzami wyroby z brązu – pogięte bransolety i ogniwa łańcucha – w sumie objętość skarbu wynosiła 12 bransolet. Dwa lata później znalazł następne przedmioty, które następnie trafiły do muzeum we Wrocławiu. Wyroby z drugiego skarbu datowane są na okres 1200-1000 r. p.n.e.

Tak wczesne zasiedlenie okolic Jerzmanic wiązało się – być może – z eksploatacją pobliskich złóż rud miedzi. Natomiast okruchowe złoża złota wykorzystywano dopiero począwszy od XIII w. Śladami po tych pracach są zarośnięte pagórki – hałdy przemytego materiału przy drodze z Jerzmanic w kier. Świerzawy. Pomimo materialnych dowodów dawnego osadnictwa źródła pisane długo milczały o Jerzmanicach, założonych przypuszczalnie jako „wieś Hermana” w końcu XII w. Pierwsza pewna informacja pochodzi dopiero z 1497 r. (wcześniejsze, XIII-wieczne mogą dotyczyć Jerzmanic koło Chojnowa).

W XVI w. osiedliły się tu znane rody szlacheckie von Bocków, którzy posiadali majątek zwany Dolnym (mieszczącym się w obrębie obecnej leśniczówki), i von Schindlów, właścicieli majątku Górnego (naprzeciw kościoła). Później rodziny te często zmieniały się w posiadaniu obu majątków. Pierwszym znanym przedstawicielem pierwszej rodziny był Wolfgang von Bock, humanista i kanclerz księcia legnickiego Fryderyka II, zmarły podczas zarazy w 1550 r. Prawdopodobnie jego przedstawia największa z trzech dość tajemniczych płaskorzeźb, wykutych na piaskowcowej skałce (koło sklepu, w pobliżu zakładu poprawczego) – postać mężczyzny z datą „1550″. Głowa w koronie to przypuszczalnie wizerunek księcia, zaś wizerunek kobiety w medalionie czeka na identyfikację.

Ważne przemiany przyniósł Jerzmanicom wiek XIX. Z inicjatywy złotoryjskiego lekarza powiatowego dr. Christiana Leo w 1881 roku w zabudowaniach dawnej wykańczalni sukna utworzono uzdrowisko. Otwarto je do użytku publicznego 15 lipca 1881 roku pod nazwą Hermsdorf Bad. W późniejszym czasie zaczęto tak nazywać całą miejscowość. W kolejnych latach uzdrowisko rozbudowano o salę koncertową. Uzdrowisko nastawione było na kąpiele błotne borowinowe, parowe, w wywarze z igieł świerkowych, inhalacje, kuracje żętycą. Reklamowano też tutejszą wodę jako szczawę węglanowo-żelazistą, ale powojenne analizy nie potwierdziły jej wartości. Rocznie przybywało do uzdrowiska ok. 200 i więcej osób. Dla potrzeb leczących się i wypoczywających przygotowano alejki spacerowe z ławeczkami, punkty widokowe itp. Pozostałością tych prac są liczne ścieżki i schody wykute w skale w obrębie Kruczych Skał. Znajduje się tam również „Skalne Źródło” zwane też źródełkiem św. Jadwigi, ujęte w klasycystyczny, marmurowy portal, obecnie bardzo zniszczony.

Po wojnie nie wznowiono działalności leczniczej, a w budynkach uzdrowiska uruchomiono w 1956 roku istniejący do dziś państwowy zakład poprawczy.

Za: http://pl.wikipedia.org/wiki/Jerzmanice-Zdr%C3%B3j